स्पन्दन भट्टराई
जाडो याममा चिसो हावाबाट बच्न मानिसहरू घरका सबै झ्याल ढोका बन्द राख्छन् । यसले गर्दा घरमा सही भेन्टिलेसन हुन पाउँदैन, जसबाट भित्रको हावाको गुणस्तर बिग्रन्छ र शरीरमा अक्सिजनको कमी हुन सक्छ ।
यो वातावरणमा लामो समय बस्दा टाउको दुख्ने, थकान महसुस हुने र सास फुल्ने जस्ता समस्याहरू देखिन सक्छन् । दमजस्ता समस्या भएका मानिसहरूलाई त झन् बढी अप्ठ्यारो हुन सक्छ ।
हावाको गुणस्तर किन बिग्रन्छ?
जाडोमा चिसोबाट बच्न झ्याल र ढोका बन्द गर्दा हावाको आवागमन रोकिन्छ र कोठामा ताजा हावा आउँदैन । दिनभरि मानिसहरूले सास फेर्दा कार्बन डाइअक्साइडको मात्रा बढ्दै जान्छ । जब कोठाको हावा बाहिर निस्कन पाउँदैन, तब त्यसमा कार्बन डाइअक्साइड र अन्य ग्यासहरू जम्मा हुन थाल्छन् । धूप, दियो, मैनबत्ती वा हिटरबाट निस्कने धूवाँ र धुलोका कणहरूले पनि हावालाई भारी बनाउँछन् ।
यो बन्द हावाले शरीरमा पर्याप्त अक्सिजन पुग्न दिँदैन, जसले गर्दा थकान, टाउको दुख्ने र सुस्ती महसुस हुन्छ । लामो समयसम्म यस्तो हावामा बस्दा श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या र एलर्जी हुन सक्छ । त्यसैले हावा ताजा राख्नका लागि हल्का भेन्टिलेसन आवश्यक छ ।
शरीरमा पार्ने असरहरूः
कम भेन्टिलेसन भएको घरमा अक्सिजनको स्तर घट्छ र कार्बन डाइअक्साइड बढ्छ । यसले शरीरको ऊर्जामा असर गर्छ । लामो समयसम्म यस्तो हावामा बस्दा मस्तिष्कले पर्याप्त अक्सिजन पाउँदैन, जसले टाउको दुख्ने, चक्कर लाग्ने, थकान र एकाग्रताको कमी जस्ता समस्या हुन सक्छन् । कमजोर भेन्टिलेसनले घरमा चिसोपना (नमी) पनि बढाउँछ, जसले फङ्गस र ब्याक्टेरियालाई बढावा दिन्छ । यसले छाला, आँखा र श्वासप्रश्वासको एलर्जी बढाउन सक्छ ।
घरभित्र हुने प्रदूषण
घरभित्र पनि प्रदूषण हुन सक्छ, जसलाई ‘इन्डोर एयर पोल्युसन’ भनिन्छ । यो तब हुन्छ जब कोठाको हावा बाहिरको हावासँग साटिँदैन । धूप, मैनबत्ती, हिटर वा भान्साको ग्यासबाट निस्कने धूवाँ, सफाइका केमिकल र धुलोका कणहरूले हावालाई प्रदूषित गर्छन् । यी साना कणहरू फोक्सोमा गएर जलन र श्वासप्रश्वासको समस्या निम्त्याउन सक्छन् ।
अक्सिजन कमी भएको संकेत
घरमा अक्सिजन कम भइरहेको छ भने शुरुमा थकान, टाउको दुख्ने, आँखा पोल्ने वा निद्रा लागेजस्तो महसुस हुन सक्छ । कतिपय अवस्थामा मन भारी हुने वा चिडचिडापन पनि महसुस हुन्छ । सास फेर्न हल्का समस्या, पटक–पटक हाई आउनु र ध्यान केन्द्रित गर्न नसक्नु पनि यसका सङ्केत हुन् । जुन घरहरूमा चिसोपना र अनौठो गन्ध आउँछ, त्यहाँ पनि हावामा अक्सिजनको कमी हुन सक्छ । यस्तो बेला केही समयका लागि झ्याल खोल्नु वा भेन्टिलेसन फ्यान चलाउनु आवश्यक हुन्छ ।
ध्यान दिनुपर्ने कुरा
दम वा एलर्जी भएका मानिसहरूले जाडोमा कोठाको हावामा विशेष ध्यान दिनुपर्छ । बन्द ठाउँमा धुलो, धूवाँ वा चिसोपना बढ्दा सास फेर्न गाह्रो हुन सक्छ । धूप, मैनबत्ती वा कोठामा प्रयोग गरिने अत्तरहरूबाट जोगिनुपर्छ । कोठामा घाम आउन दिनुपर्छ र हरेक दिन केही समयका लागि झ्याल खोलेर ताजा हावा भित्र आउन दिनुपर्छ । यदि घरमा हिटर प्रयोग गरिन्छ भने, त्यसको नजिक पानीको कचौरा राख्दा हावामा चिसोपना कायम रहन्छ र सास फेर्न सजिलो हुन्छ ।
भेन्टिलेसन सुधार गर्ने उपाय
प्रत्येक दिन केही समयका लागि झ्यालहरू खोल्नुपर्छ ताकि ताजा हावा भित्र आउन सकोस् । बिहान वा दिउँसो १०–१५ मिनेटका लागि यसो गर्नु पर्याप्त हुन्छ । भान्सा र बाथरुममा एग्जस्ट फ्यान वा भेन्टिलेसन फ्यान लगाउनुपर्छ ।
उपयोगी बोटबिरुवाहरू
घरको हावा सफा गर्न एलोवेरा, मनी प्लान्ट, पीस लिली, स्पाइडर प्लान्ट र स्नेक प्लान्ट जस्ता केही बिरुवाहरू धेरै उपयोगी हुन्छन् । यिनीहरूले कार्बन डाइअक्साइड सोसेर अक्सिजन छोड्छन् । यिनीहरूले हावामा रहेका फर्मलडिहाइड र बेन्जिन जस्ता विषाक्त पदार्थहरूलाई पनि कम गर्छन् । यिनलाई घरको कुना वा कौसीमा राख्नुपर्छ । दिनमा केही समय घाम परेमा यिनीहरूले अझ राम्रो काम गर्छन् । यदि घर बाहिरको हावा धेरै प्रदूषित छ भने, एयर प्युरिफायर उपयोगी हुन सक्छ । यसले हावामा रहेका धुलोका कण र हानिकारक ग्यासहरूलाई फिल्टर गर्छ । बोटबिरुवा पनि प्राकृतिक एयर क्लिनर हुन् ।
यिनीहरूले हावामा अक्सिजन बढाउँछन् र चिसोपना कायम राख्छन् । दुवैको साथमा प्रयोग गर्नु सबैभन्दा राम्रो हो । कम प्रदूषण भएको ठाउँहरूमा केवल बोटबिरुवा पनि पर्याप्त असरदार हुन्छन् ।
भेन्टिलेसन कायम राख्ने तरिका
जाडोमा दिनभरि झ्याल बन्द राख्नुको सट्टा दिउँसोको समयमा (जब तापक्रम सबैभन्दा बढी हुन्छ) १०–१५ मिनेटका लागि झ्याल खोल्नुपर्छ । यसले घरको बासी हावा बाहिर निस्कन्छ । भान्सा वा बाथरुममा एग्जस्ट फ्यान चलाउनुपर्छ ताकि चिसोपना र धूवाँ जम्मा नहोस् । यदि धेरै चिसो छ भने, हल्का एयर सर्कुलेसन कायम राख्न एउटा सानो भेन्ट स्लाइड खुला राख्नुपर्छ । (अजेन्सीहरुको सहयोगमा)
