मुख्य समाचार
काठमाडौं/ राजनीतिको भाषा प्रायः कडा हुन्छ । त्यहाँ सत्ता हुन्छ, प्रतिस्पर्धा हुन्छ, आरोप–प्रत्यारोप हुन्छ र जित–हारको हिसाब हुन्छ । वर्षको एउटा समय यस्तो आउँछ, जतिबेला राजनीतिक परिचयभन्दा पारिवारिक नाता अगाडि आउँछ । नेताको निधारमा पनि आमनागरिककै जस्तो टीका बस्छ, कानमा जमरा सिउरिन्छ र आशीर्वाद लिने–दिने क्रम चल्छ । २०८३ सालको बडा दशैंले पनि नेपाली राजनीतिलाई केही दिनका लागि यही पारिवारिक र सांस्कृतिक घेरामा ल्यायो । फरक यति रह्यो कि यसपालिको खुशीमाथि देशले व्यहोरेको प्राकृतिक विपत्तिको पीडा पनि मिसिएको थियो ।
राजधानीमा राजनीतिक दौडधुप घट्यो । पार्टी कार्यालयहरूमा अरू दिनजस्तो बैठकको चाप रहेन । जिल्ला र निर्वाचन क्षेत्रमा पुगेका नेता स्थानीय कार्यकर्ता र शुभेच्छुकसँग भेटिए भने काठमाडौंमै रहेका धेरै नेताले परिवार र आफन्तसँग समय बिताए । सामाजिक सञ्जालमा राजनीतिक टिप्पणीको ठाउँ शुभकामनाले लियो । कसैले परम्परा, कसैले एकता, कसैले सद्भाव र कसैले विपत्तिमा परेका नागरिकलाई सम्झेर दशैंको सन्देश दिए ।
नेपाली कांग्रेसका नेता–कार्यकर्ताका लागि पनि दशैं राजनीतिक कार्यक्रमभन्दा परिवार र समाजसँग पुनः जोडिने अवसर बन्यो । पार्टीभित्र नेतृत्व, संगठन र आगामी राजनीतिक यात्राका अनेक बहस चलिरहेकै भए पनि चाडका दिन ती विषय केही पछाडि परे । कांग्रेस वृत्तबाट व्यक्त शुभकामनाको साझा भाव मुलुकमा शान्ति, मेलमिलाप र आपसी विश्वास कायम होस् भन्ने रह्यो । लोकतन्त्रको राजनीति गर्ने दलका लागि सामाजिक सहिष्णुता र राष्ट्रिय एकताको अर्थ केवल भाषणको विषय होइन, व्यवहारमा पनि देखिनुपर्ने सन्देश यसपालिको परिस्थितिले अझ बलियो बनाइदिएको छ ।
नेकपा -एमाले) पंक्तिमा पनि दशैंले राजनीतिक सक्रियतालाई केही दिन पारिवारिक चौघेरामा फर्कायो । वर्षभरि सभा, प्रशिक्षण, संगठन र राजनीतिक टकरावमा देखिने नेता–कार्यकर्ता टीका–जमराको समयमा घरपरिवार र आफन्तबीच पुगे । पार्टीका नेताहरूबाट आएका शुभेच्छामा समृद्धि, राष्ट्रिय आत्मविश्वास र सामाजिक एकताको चाहना जोडियो । राजनीतिक मत फरक भए पनि चाडपर्वले नेपाली समाजलाई एउटै भावनात्मक धागोमा बाँध्ने मान्यतालाई एमाले वृत्तले पनि महत्व दिएको देखियो ।
कम्युनिस्ट धाराका अन्य दल र नेताहरूको दशैं पनि यसभन्दा धेरै भिन्न रहेन । राजनीतिक रूपमा एकअर्कासँग असहमति र प्रतिस्पर्धा भए पनि चाडको सामाजिक अर्थमा उनीहरूको स्वर नजिक देखियो । परिवार, आफन्त, कार्यकर्ता र शुभेच्छुकबीच भेटघाट गर्दै दशैं मनाइयो । शुभकामनामा जनजीवन सहज होस्, विपत्तिको घाउ चाँडै पुरियोस् र देश राजनीतिक अस्थिरताबाट बाहिर निस्कियोस् भन्ने आकांक्षा मिसियो ।
नयाँ राजनीतिक शक्तिका रूपमा स्थापित राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका नेता–कार्यकर्ताका लागि पनि दशैं नागरिकसँग भावनात्मक सम्बन्ध गाँस्ने अवसर बन्यो । पुराना दलको लामो चाडपर्वीय राजनीतिक परम्परा रास्वपासँग छैन । त्यसैले उसका नेताहरूको दशैं तुलनात्मक रूपमा व्यक्तिगत र पारिवारिक स्वरूपमै बढी देखियो । तर नयाँ पुस्ताको राजनीतिक प्रतिनिधित्वको दाबी गर्ने यो दलका लागि दशैंको शुभकामना केवल परम्परागत …सुख, शान्ति र समृद्धिÚमा सीमित राखेर पुग्ने अवस्था पनि थिएन । परिवर्तनको अपेक्षा बोकेको मतदातालाई आशा कायम राख्ने, सामाजिक सद्भाव बलियो बनाउने र विपत्तिमा परेकासँग उभिने सन्देश दिनुपर्ने दबाब उसमाथि पनि उत्तिकै थियो ।
यस वर्षको दशैंको राजनीतिक तस्वीरलाई एउटा रोचक पक्षले फरक बनायो । विगतमा कुन नेताको निवासमा कति मानिस पुगे, कसले कसको हातबाट टीका लगाए, कसको आँगनमा कति लामो लाइन लाग्यो भन्ने कुराले चर्चा पाउने गथ्र्यो । यसपालि भने त्यस्तो दृश्यभन्दा बाहिरको नेपाल बढी महत्वपूर्ण बन्यो किनकि सबै घरमा दशैं उस्तै थिएन ।
कुनै घरमा नयाँ लुगा खोलिँदै गर्दा अर्को घर विपत्तिले भत्किएको थियो । कुनै परिवार टाढाबाट फर्किएको सदस्यलाई स्वागत गर्दै थियो भने कतै प्राकृतिक प्रकोपले छुटाएको मानिसको प्रतीक्षा कहिल्यै पूरा नहुने गरी टुंगिएको थियो । कुनै आँगनमा पिङ हालिएको थियो, कतै त्यही आँगन माटो र भग्नावशेषले पुरिएको थियो । त्यसैले २०८३ को दशैंलाई केवल रमाइलोको आँखाले हेर्न सम्भव थिएन ।
यही यथार्थले राजनीतिक नेतृत्वका शुभकामनाको अर्थ पनि बदलिदियो । नागरिकको घरमा पीडा भएका बेला नेताको शुभकामना कति आकर्षक शब्दमा लेखियो भन्नेभन्दा त्यसमा नागरिकको दुःख अनुभूत भयो कि भएन भन्ने प्रश्न महत्वपूर्ण बन्यो । दशैंका बेला दिइने शुभकामना औपचारिक कर्मकाण्ड मात्रै बन्नु हुँदैन भन्ने सन्देश यसपालिको परिस्थितिले राजनीतिक दलहरूलाई दिएको छ ।
दशैं किन यति गहिरो छ ?
नेपालमा दशैंको शक्ति यसको धार्मिक पक्षमा मात्र छैन । यसको सबैभन्दा बलियो पक्ष घर फर्किनु हो । वर्षभरि काठमाडौंमा काम गर्ने छोरा गाउँ पुग्छ । विदेशमा रहेका सदस्यले घर आउन नसके भिडियो कलबाट आमाबुवाको अनुहार हेर्छन् । विवाहित छोरी माइत पुग्छिन् । छुट्टिएका दाजुभाइ एउटै आँगनमा बस्छन् । बालबालिकाले नयाँ लुगा र दक्षिणाको प्रतीक्षा गर्छन् भने ज्येष्ठ सदस्य सन्तानको निधारमा टीका राखेर दीर्घायुको आशीर्वाद दिन पाउँदा सन्तुष्ट हुन्छन् ।
यसैले दशैंको टीका केवल रातो अक्षता होइन । त्यो पुस्ताबाट अर्को पुस्तामा जाने सम्बन्धको संकेत पनि हो । जमरा केवल पूजाको सामग्री होइन, परिवार र परम्परासँग जोडिएको सांस्कृतिक स्मृति हो । यही कारण राजनीतिक विचार, पेशा, बसोबास र जीवनशैली जति फरक भए पनि ठूलो संख्याका नेपालीलाई दशैंले वर्षमा एकपटक एउटै भावनात्मक केन्द्रतर्फ तान्छ ।
नेपाल विविध संस्कृतिको देश हो । सबै समुदायले दशैं एउटै तरिकाले मनाउँदैनन् र सबैले मनाउनैपर्छ भन्ने पनि छैन । कतिपय समुदायका आफ्नै पर्व, परम्परा र सांस्कृतिक विश्वास छन् । आधुनिक नेपालको सुन्दरता एउटा पर्व सबैमाथि थोपर्नुमा होइन, आफूले मनाएको खुशीमा अर्कोको फरक संस्कृतिलाई पनि सम्मान गर्न सक्नुमा छ ।
त्यसैले २०८३ को दशैंलाई नेताहरूको निधारमा लागेको टीकाको आकारबाट मात्र नाप्नु अधुरो हुन्छ । कांग्रेस, एमाले, नेकपा वा रास्वपा—नाम फरक भए पनि उनीहरूले राजनीति गर्ने समाज एउटै हो । त्यही समाजका नागरिकमध्ये कोही यस वर्ष खुशी थिए, कोही शोकमाÙ कोही घर फर्किए, कोही बाटो अवरुद्ध भएर फर्कन सकेनन्Ù कोही आफन्तसँग बसे, कोही विपत्तिपछि आफ्नो घर कहाँ थियो भनेर भग्नावशेष नियालिरहेका थिए ।
यस्तो दशैंमा राजनीतिक नेतृत्वले दिने सबैभन्दा ठूलो शुभकामना शब्द होइन, व्यवहार हुन सक्छ । भत्किएको घर उठाउन राज्य पुग्यो भने त्यो शुभकामना हो । विपत्तिमा परेको परिवारले समयमै राहत पायो भने त्यो टीकाको आशीर्वादभन्दा कम हुँदैन । महँगीले थिचिएको परिवारको भान्सा सहज भयो भने त्यो चाडको वास्तविक खुशी हो । राजनीतिक दलहरूबीचको कटुता केही घटेर राष्ट्रिय समस्यामा सहकार्य बढ्यो भने त्यो विजयादशमीको …विजयÚसँग जोडिन सक्ने आधुनिक अर्थ हो ।
२०८३ को दशैं सकिँदै गर्दा नेताहरूको निधारको टीका पखालिएला, जमरा ओइलाउला र शुभकामनाका सन्देश सामाजिक सञ्जालको पुरानो पोस्टमा पुग्लान् तर देशले यसपालि उनीहरूलाई दिएको सन्देश भने बाँकी रहनेछ, त्यो के भने चाडमा जनतालाई शुभकामना दिन सजिलो छ, जनताको दुःखमा साथ दिन सक्नुचाहिँ राजनीतिको असली परीक्षा हो ।
