कोरियाको एउटा कोठाबाट सम्झिँदा मेरो गाउँ

विपिन पोखरेल

कोरिया जाने सपना मैले पहिलोपटक देख्दा मेरो खल्तीमा दुई सय रुपियाँ पनि थिएन । गाउँमा भएको सानो खेतले वर्षभरि खान पुग्ने अन्न त दिन्थ्यो, तर घरमा बिरामी आमाको औषधि, छोराछोरीको पढाइ र बुबाले छाडेर जानुभएको ऋणको हिसाब मिलाउन त्यो खेतले सक्दैनथ्यो । गाउँका केही दाजुभाइ कोरिया गएर फर्किएका थिए । उनीहरूका हातमा मोबाइल, घरमा नयाँ छानो र बैंकमा बचत देख्दा मलाई पनि लाग्थ्यो—”सायद मेरो जीवन बदल्ने बाटो पनि त्यतै होला ।” कोरिया जाने मुख्य आकर्षण राम्रो कमाइ नै हुने गरेको अध्ययनहरूले पनि देखाएका छन् ।
त्यसपछि शुरु भयो मेरो अर्को संघर्ष । कोरियन भाषा सिक्न काठमाडौं धाएँ । बिहानदेखि साँझसम्म कक्षामा बस्ने, राति सस्तो कोठामा फर्केर शब्द घोक्ने र अर्को दिन फेरि त्यही क्रम । भाषा परीक्षाको फाराम भर्दा पनि मनमा डर थियो कि यति धेरै मानिसमध्ये मेरो नाम निस्केला त? परीक्षा दिएँ । नतिजाको दिन मोबाइलको स्क्रिनमा आफ्नो नम्बर देख्दा म केही बेर त बोल्नै सकिनँ । त्यस दिन मलाई संसार जितेजस्तो लाग्यो । त्यो त कोरिया जाने यात्राको पहिलो ढोका मात्र रहेछ । स्वास्थ्य परीक्षण, कागजपत्र, रोजगार प्रक्रियाको प्रतीक्षा र अन्ततः उडानको दिन आउँदासम्म मैले कति रात निद्रा नलागी बिताएँ, त्यसको हिसाब छैन । नेपाल–कोरिया रोजगारीको यो प्रक्रिया सरकार–सरकारबीचको ईपीएस प्रणालीअन्तर्गत सञ्चालन हुँदै आएको छ ।
घरबाट विमानस्थलतिर हिँड्ने दिन भने मेरो जीवनकै सबैभन्दा अनौठो दिन थियो । श्रीमतीले बाटोभरि केही बोलिनन् । छोरोले “बाबा, कति दिनमा फर्किनुहुन्छ ?” भनेर सोधिरह्यो । मैले हाँस्दै भनेँ, “छिट्टै आउँछु ।” वास्तवमा कति समय लाग्छ भन्ने मलाई पनि थाहा थिएन । विमानस्थलमा पुगेपछि आमाको अनुहार सम्झिएँ । उहाँले मेरो हात समातेर “धेरै दुःख नगर्नू” भन्नुभएको थियो । त्यो एउटा वाक्यले विमान उड्दासम्म मेरो कान छोडेन ।
कोरिया पुगेपछि मैले कल्पना गरेको संसार र वास्तविक संसारबीच ठूलो दूरी रहेछ । सफा सडक, अग्ला भवन, समयको कठोर पालना र अत्यन्त व्यवस्थित देखिने समाजले शुरुमा मलाई चकित बनायो । केही दिनमै मैले बुझें कि सुन्दर शहर हेर्न आउने पर्यटक र काम गर्न आउने मजदुरको कोरिया एउटै हुँदैन । म एउटा परिवारको घरायसी काममा खटिन थालेँ । बिहान सबेरै उठेर भान्सा मिलाउने, खाना तयार पार्ने, घर सफा गर्ने, लुगा धुने, बजारबाट सामान ल्याउने, कहिलेकाहीँ वृद्ध सदस्यको हेरचाह गर्ने र दिनभरि घरका साना–ठूला काममा व्यस्त रहनु मेरो दिनचर्या बन्यो ।
घरायसी कामको एउटा अनौठो पक्ष के रहेछ भने कामको समय घडीले होइन, घरका मानिसको आवश्यकताले निर्धारण गर्ने रहेछ । कारखानामा काम गर्ने साथीहरूलाई सिफ्ट सकिएपछि आफ्नो समय मिल्थ्यो । मेरो हकमा भने बिहान सुरु भएको काम साँझसम्म घरको आवश्यकताअनुसार तन्किन्थ्यो । कहिलेकाहीँ शरीरले आराम खोजिरहेको हुन्थ्यो, तर मनले भन्थ्यो—”अझै केही काम बाँकी छ ।” परदेशमा आफ्नो थकानलाई आफैंसँग लुकाएर राख्नुपर्ने रहेछ ।
शुरुका दिनमा भाषाले झन् अप्ठ्यारो बनायो । घरधनीले भनेको सबै कुरा बुझिँदैनथ्यो । एउटा शब्द गलत बुझ्दा काम बिग्रिन्थ्यो । कहिलेकाहीँ सामान्य गल्तीमा पनि गाली खानुपथ्र्यो । म चुपचाप सुनिरहन्थेँ । नेपालमा भए मन दुखेको कुरा साथीलाई सुनाउन सकिन्थ्यो, गाउँको चिया पसलमा गएर केहीबेर हाँस्न सकिन्थ्यो । यहाँ भने मन भारी भए पनि आफ्नै कोठामा फर्केर मोबाइल हेर्दै बस्नुबाहेक विकल्प हुँदैनथ्यो । सबैभन्दा ठूलो पीडा कामको होइन, घरको दूरीको थियो ।
नेपालमा बिहान घाम लाग्दा मेरी श्रीमतीले आँगन बढारिरहेकी हुन्थिन् होला । छोराछोरी विद्यालय जाने तयारी गर्दै होलान् । आमा औषधि खाएर घाम तापिरहनुभएको होला । म भने हजारौँ किलोमिटर टाढा अर्काको घरको झ्यालबाट बाहिर हेर्दै उनीहरूलाई सम्झिरहेको हुन्थेँ । मोबाइलमा भिडियो कल गर्दा घर देखिन्थ्यो, तर त्यो घरको गन्ध आउँदैनथ्यो । आमाको हात समात्न पाइँदैनथ्यो । छोराको टाउको मुसार्न पाइँदैनथ्यो । श्रीमती थाकेर बसेकी बेला उनको छेउमा गएर “आज धेरै काम भयो ?” भनेर सोध्न सकिँदैनथ्यो ।
कहिलेकाहीँ भिडियो कलमै छोरोले स्कुलको कुरा सुनाउँथ्यो । म ध्यान दिएर सुनेजस्तो गर्थेँ, तर उसको आवाजभित्र आफूले गुमाइरहेको बाल्यकालको धेरै हिस्सा सुनिरहेको हुन्थेँ । उसले पहिलोपटक राम्रो अंक ल्याएको दिन म साथमा थिइनँ । छोरीको जन्मदिनमा केक काट्दा म मोबाइलको स्क्रिनभित्र थिएँ । बुबाको पुण्यतिथिमा गाउँमा सबै जम्मा हुँदा म अर्काको घरमा भाँडा माझिरहेको थिएँ । परदेशले पैसा कमाउने अवसर त दियो, तर समय किनेर दिन सकेन ।
यही पीडाबीच प्रत्येक महिनाको तलब आउने दिन भने मेरो मनमा एउटा छुट्टै उज्यालो आउँथ्यो । मोबाइल बैंकिङबाट पैसा नेपाल पठाउँदा मलाई लाग्थ्यो कि आज मैले फेरि घरको एउटा समस्या टारेँ । छोराको विद्यालय शुल्क तिरियो होला । आमाको औषधि किनियो होला । ऋणको किस्ता बुझाइयो होला । श्रीमतीले घरखर्च चलाउन केही पैसा छुट्याइन् होला । मेरो पसिनाको मूल्य नोट बनेर नेपाल पुगेको कल्पना गर्दा थकान केही हलुका हुन्थ्यो ।
कोरियामा कमाएको पैसा मेरो मात्र थिएन । त्यसमा आमाको औषधि थियो, छोराको किताब थियो, श्रीमतीको आशा थियो, घरको छानो थियो र भविष्यप्रतिको एउटा सानो भरोसा थियो । त्यसैले कहिलेकाहीँ तलब हातमा पर्दा म आफूलाई धनी सम्झन्थेँ, यद्यपि मेरो आफ्नै खल्तीमा खर्च गर्ने समय र इच्छा दुवै कम हुन्थे ।
कोरियामा मैले धेरै नेपाली भेटेँ । कोही कारखानामा, कोही कृषि क्षेत्रमा, कोही अन्य कठिन काममा । भेट हुँदा हामी सबैभन्दा पहिले सोध्थ्यौँ—”कस्तो छ काम ?” जवाफ प्रायः एउटै हुन्थ्यो— “चलिरहेको छ ।” त्यो “चलिरहेको छ” भित्र कति थकान, कति सम्झना र कति बाध्यता लुकेको छ भन्ने हामी एकअर्काले बुझ्थ्यौँ । कोरियामा नेपाली श्रमिकको संख्या ठूलो छ र उनीहरूले विभिन्न क्षेत्रमा काम गरिरहेका छन् ।
कहिलेकाहीँ साथीहरूबीच कुरा हुन्थ्यो— “यति दुःख गरेर आखिर के पाइयो ?” कसैले घर बनाएको थियो, कसैले जग्गा किनेको थियो, कसैले छोराछोरी पढाइरहेको थियो । कसैले नेपाल फर्केर व्यवसाय गर्ने योजना बनाइरहेको थियो । अध्ययनहरूले पनि विदेशबाट फर्किएका नेपालीका लागि कमाइबाट भएको बचत नै धेरै महत्वपूर्ण सम्पत्ति बन्ने गरेको देखाएका छन् ।
पैसा मात्रै विदेशको हिसाब होइन रहेछ । यहाँ आएपछि मैले समयको मूल्य बुझें । परिवारसँग बसेर साधारण खाना खानु पनि कति ठूलो सुख रहेछ भन्ने थाहा पाएँ । आमाले गाली गरेको, श्रीमतीले सानो कुरामा रिसाएको, छोराले जिद्दी गरेको कुरा नेपालमा सामान्य लाग्ने यी सबै कुरा यहाँ आएपछि सम्झनाका बहुमूल्य बस्तु बने ।
मलाई कहिलेकाहीँ लाग्छ, विदेश जाने मानिसलाई गाउँमा बस्नेहरूले कमाइको हिसाबले मात्र हेर्छन् । “कोरियामा त राम्रो कमाइ हुन्छ” भन्ने कुरा सजिलै सुनिन्छ । त्यो कमाइसम्म पुग्नुअघि एउटा मानिसले आफ्नो घर, आफ्नो भाषा, आफ्नो सहज जीवन र आफ्ना प्रियजनसँगको दैनिक सम्बन्धको ठूलो हिस्सा छाडेको हुन्छ । दक्षिण कोरियामा नेपाली कामदारले अपेक्षा गरेभन्दा कठिन काम, लामो समय र मानसिक दबाब भोग्ने अवस्थाबारे विभिन्न अध्ययनले पनि उल्लेख गरेका छन् ।
आज कोरियाको एउटा सानो कोठामा बसेर नेपाल सम्झिँदा मलाई आफ्नो निर्णयप्रति पछुतो छैन किनकि मैले यहाँबाट केही पैसा मात्र कमाएको छैन, आफूलाई पनि चिनेको छु । दुःख सहने क्षमता कति रहेछ भन्ने थाहा पाएको छु । परिवारको महत्व बुझेको छु । श्रमको सम्मान बुझेको छु । सबैभन्दा ठूलो कुरा के भने घर भनेको चारवटा भित्ताले बनेको ठाउँ मात्र होइन रहेछ भन्ने सिकेको छु ।
अब मेरो एउटै सपना छ कि जति कमाउन आएको हुँ, सकेसम्म इमानदारीपूर्वक कमाऊँ, केही बचाऊँ र एक दिन आफ्नै गाउँ फर्किऊँ । त्यो दिन विमानस्थलमा मलाई लिन श्रीमती र छोराछोरी आउन् । यसपटक छोरोले “बाबा, कति दिनमा फर्किनुहुन्छ ?” भनेर नसोधोस् । बरु म उसलाई अँगालो हालेर भन्न सकूँ—”अब कतै जानुपर्दैन, छोरा, म घर फर्किएँ ।”
त्यो दिनका लागि आज पनि म अर्काको घरमा बिहान सबेरै उठ्छु, काम गर्छु, थाक्छु, कहिलेकाहीँ एक्लै रुन्छु र फेरि भोलिपल्ट उठ्छु किनकि मेरो आँखाअगाडि कोरियाको चम्किलो शहरभन्दा टाढा एउटा सानो नेपाली घर छ जहाँ मेरो प्रतीक्षामा केही मानिसहरू छन् । मेरो परदेशी जीवनको वास्तविक कमाइ शायद त्यही प्रतीक्षा हो ।