टीका सकियो, गाउँको दशैं सकिएन

काठमाडौं/ दशैंको टीका सकिएको छ । निधारमा थापिएको रातो अक्षता कतै फिक्का भइसकेको छ, कानमा सिउरिएको जमरा ओइलाउँदैछ । काठमाडौं उपत्यकाबाट दशैंका लागि गाउँ फर्किएका नेपालीका लागि दशैं अझै सकिएको छैन । टीकाको मुख्य दिन बिते पनि गाउँका आँगन, चौतारा, पिङ, गोठ र घरका भान्सामा चाडपर्वको रौनक उस्तै छ । कतै आफन्तसँगको भेटघाट जारी छ, कतै वर्षौँपछि फर्किएको छोरा–छोरीसँग बसेर गफिँदै साँझ ढलिरहेको छ ।
काठमाडौंमा वर्षभरि कोठाभित्र सीमित जीवन बिताउने धेरैका लागि गाउँको दशैं केही दिनको भए पनि जीवनकै फरक अनुभव बनेको छ । शहरमा बिहानदेखि साँझसम्म काम, ट्राफिक, कार्यालय र समयको हिसाबले चल्ने दिनचर्याबाट छुटेर उनीहरू अहिले खुला आकाशमुनि पुगेका छन् । बिहानै उठेर घरको आँगनमा निस्कनु, छिमेकीको घरमा पुग्नु, पुराना साथी भेट्नु र लामो समयपछि आफ्नै गाउँको बाटोमा हिँड्नु नै धेरैका लागि यसपालिको दशैंको वास्तविक रमाइलो बनेको छ ।
टीका थाप्ने दिनभन्दा पछिल्ला दिनमा गाउँको दशैं झन् सहज र आत्मीय देखिन थालेको छ । टीकाका दिन निर्धारित समयमा आफन्तको घर पुग्नुपर्ने हतार थियो । अहिले त्यो हतार छैन । भेट्न छुटेका आफन्तको घर पुग्ने, बाल्यकालका साथीहरूसँग बसेर पुराना कुरा सम्झने र गाउँको परिवेशमा केही दिन बिताउने समय मिलेको छ ।
पिङमा पनि भीड अझै घटेको छैन । बालबालिकाका लागि दशैंको अर्थ टीकाभन्दा पनि पिङ, नयाँ लुगा, आफन्तको घरमा पाइने खानेकुरा र साथीभाइसँगको रमाइलोमा बढी भेटिन्छ । युवाहरू समूह बनाएर गाउँ डुलिरहेका छन् । कतै फुटबल चलिरहेको छ, कतै तासको जमघट छ, कतै मोबाइलमा गीत बजाएर युवापुस्ता आफ्नै शैलीमा रमाइरहेको छ । गाउँका चोक र चौतारा साँझपख फेरि पुरानै जस्तो देखिन थालेका छन् ।
विदेशबाट घर फर्किन नसकेकाहरूका परिवारमा भने दशैंको खुसीसँगै अभावको अनुभूति पनि छ । तर काठमाडौंमा बस्ने कतिपय परिवारले भने वर्षमा एकपटक आउने यही अवसरलाई परिवार पुनर्मिलनको रूपमा उपयोग गरेका छन् । छोराछोरीले बुबाआमासँग बसेर समय बिताएका छन् । वृद्ध आमाबुबाका लागि सन्तानको केही दिनको साथ नै ठूलो उपहार बनेको छ ।
यसपटक गाउँ फर्किएका धेरैका लागि दशैं केवल धार्मिक अनुष्ठान होइन, आफ्नो जरा छोएर फर्किने मौका पनि बनेको छ । शहरमा बसेर बिर्सिन थालेका गाउँका बाटा, खोल्सा, चौतारा र छिमेकीको अनुहार फेरि सम्झन थालेका छन् । कतिपयले बाल्यकालमा खेल्ने ठाउँमा पुगेर आफ्नै पुराना दिन खोजिरहेका छन् ।
दशैंको अर्को सुन्दर पक्ष यही हो कि यसले मानिसलाई केही दिन भए पनि उसको मूल ठाउँतर्फ फर्काउँछ । काठमाडौंमा हजारौँ मानिसको भीड भए पनि आफ्नै गाउँको एउटा सानो आँगनमा परिवारसँग बसेर खाएको खानाको आत्मीयता अर्कै हुन्छ ।
त्यसैले टीकाको दिन सकिए पनि दशैंको मनोविज्ञान सकिएको छैन । गाउँ फर्किएका मानिसहरूका लागि अहिलेको समय ‘फर्किने हतार’ भन्दा ‘बसेर रमाउने’ समय बनेको छ । शहरको व्यस्ततामा फर्किनुअघि उनीहरू केही दिन अझै गाउँको हावा, आफन्तको साथ र बाल्यकालका सम्झनासँगै रमाउन चाहन्छन् ।
काठमाडौं फेरि बिस्तारै भरिँदै जानेछ । खाली भएका कोठाका ढोका खुल्नेछन् । कार्यालयहरूमा काम शुरु हुनेछ । सडकमा फेरि गाडीको लस्कर लाग्नेछ तर गाउँमा छाडेर आएका केही सम्झना भने उनीहरूसँगै काठमाडौं फर्किनेछन् ।
टीका सकियो, जमरा ओइलाउँदैछ’ तर गाउँको दशैं अझै केही दिन मानिसहरूको हाँसोमा बाँचिरहेको छ ।